OPENING WISSELTENTOONSTELLING ‘DE NAAKTEN KLEDEN’

Met  de opening van een expositie – een eerste na de start van ons paviljoen – zet de stichting Peerke Donders Paviljoen in nauwe samenwerking met Stadsmuseum Tilburg – al weer zou ik willen zeggen – een nieuwe stap in het korte enerverende bestaan van de stichting en het paviljoen waar we hier te gast zijn.

Namens het bestuur mag ik u allen welkom heten:  Mensen van de jubilerende Vincentshop en het bestuur van de Vincentiusvereniging, speciale relaties  van Vincentius, medewerkers van dit paviljoen en van stadsmuseum Tilburg, collega bestuursleden van Het Peerke Donders Paviljoen en alle andere betrokkenen en belangstellenden.

Toen de eerste gedachten werden geformuleerd voor een eigen Peerke Donders Paviljoen en met een ontwerper keuzes gemaakt  moesten gaan  worden voor de inrichting en vormgeving van dat paviljoen was de organisatiecommissie blij verrast met de eerste inbreng: het centrale thema, het leitmotiv voor het paviljoen.

De grondinspiratie was genomen uit Jezus verhaal over het eindoordeel zoals verteld door Matteus in het 25^e hoofdstuk van zijn evangelie. Jezus radicaliseerde de Joodse overtuiging dat God te vinden is aan de kant van de pechvogels, door te stellen dat het helpen van die pechvogels het enige criterium is waarop mensen definitief afgerekend zullen worden. Godsdienst als ‘minstendienst’ dus. Werk dat je doet om een ander te helpen, zonder er zelf winst uit te halen. Liefdewerken welke in de loop der tijd bekend zijn geworden en gebleven onder  de benaming : werken van barmhartigheid. We kennen ze tot op de dag van vandaag in het onderscheid lichamelijke en geestelijke werken . Onder de eerste categorie noemen we : de hongerigen eten geven, aan hen die dorst lijden te drinken geven, naakten kleden, vreemdelingen gastvrijheid verlenen, zieken bezoeken, gevangenen verlossen.  Vanuit het bijbelboek Tobit  waar de zorg voor de overledenen speciale aandacht krijgt is het begraven van de doden toegevoegd.

Tot de geestelijke werken mogen we rekenen: zondaars vermanen, onwetenden leren, raad geven in moeilijkheden, bedroefden troosten, onrecht ondergaan, beledigingen vergeven, voor elkander bidden.

Deze werken van Barmhartigheid zijn in de loop van de geschiedenis voor velen een belangrijke bron van inspiratie geworden. Op allerlei manieren is ons culturele erfgoed door deze werken van barmhartigheid getekend. In zorg instellingen, in onderwijs, in religieuze bewegingen , in kunstuitingen zoals het beroemde schilderij van Breugel bekend onder de naam Caritas of allegorie van de liefde. Veel individuele levensverhalen zijn er door getekend en voor onze Tilburgse Icoon Peerke waren deze werken de grote inspiratie en uitdaging om zijn betrokkenheid en gedrevenheid  inhoud te geven. De diepgelovige Peerke stemde zijn dagelijks werkend en biddend leven mede af op de fundamentele regels uit het Matteus evangelie. Religieuze instituten als de Fraters van Tilburg en de Zusters van Liefde van de Oude Dijk  getuigen in woord en daad van een passie voor barmhartigheid. We kennen in deze tijd de beweging van barmhartigheid als een netwerk van mensen die barmhartigheid zien als een weg naar een menselijker wereld, die barmhartigheid beschouwen als een belangrijk aspect van hun mens- zijn, voor wie barmhartigheid te maken heeft met het hart van hun spiritualiteit, die zich willen verdiepen in wat het betekent  in hun dagelijks leven en werk de weg te gaan van zien – bewogen worden – in beweging komen .

Vorig jaar verscheen van de hand van broeder Rene Stockman  de uitgave: ‘Vincentius achterna’, een inhoudelijk rijk boek over de persoon van Vincentius ( eind 16^e eeuw-begin 17^e eeuw) die velen wist te begeesteren en over moderne vincentiaanse personen en bewegingen . De Vincentiusbeweging  behoort daar zeker bij en dat  betekent voor Tilburg aanwezigheid vanaf 1881. Liefdewerk en werken van barmhartigheid gedurende nu al ruim 125 jaar : antwoorden formuleren in woord en daad op wantoestanden van de actualiteit, werken van barmhartigheid als antwoord op de tekenen van de tijd.

Dit naar Peerke genoemde paviljoen biedt een inkijk in zijn leven en werken maar ook en vooral naar de huidige betekenis van de werken van barmhartigheid.  ‘De naakten kleden’ heeft met hulp van Vincentius een zichtbare plaats gekregen.

Toen dit paviljoen bouwkundig nog niet was opgeleverd , laat staan al ingericht, werden afspraken gemaakt  om het moment van nu voor te bereiden: een partiële expositie in dit paviljoen van naastenliefde bij gelegenheid van het 25 jarig jubileum van een hedendaags werk van barmhartigheid: de vincentshop. 

Bij ‘de naakten kleden’ gaat het letterlijk om de zorg voor mensen voor wie het kopen van kleding  een te grote uitgave is of figuurlijk om gelden te verwerven met verhandeling van gebruikte kleding om de minsten te helpen.

Kleding is belangrijk. Het beschermt je tegen de kou en behoedt je voor schaamte, want naakt voor een ander moeten staan wordt ervaren als een vernedering. Onbeschut voel je je kwetsbaar. Kleding heeft vele functies. Het geeft onderscheid tussen mensen, en status. “ Iemands kleding en de lach van zijn tanden en ook de gang van een mens laten zien wie hij is”, zo staat het reeds in het bijbelboek Jezus Sirach. Kleding geeft groepsonderscheid. Denken we maar aan sportteams, muziekkorpsen, of klederdrachten. Er is aparte kleding voor rechters, voor religieuzen, advocaten, soldaten, verpleegkundigen. Er is gelegenheidskleding voor bruiloften, begrafenissen, vakantie etc.  Kleren maken de man. Kleding is heel belangrijk als je alleen al nagaat hoeveel spreekwoorden en gezegden er wel niet zijn in verband met een hoed, pet, das, hemd, jas, broek, sokken, schoenen etc.

Met kleding die bij je past kun je jezelf zijn. Dat besef begint al op jonge leeftijd en vaak wordt je wel op je kleding beoordeeld.

In het zuiden van de wereld kun je aan de kleren niet altijd zien of iemand arm is. Mensen zullen er alles aan doen om hun armoede te verbergen. Een van de normen voor het leven onder de armoedegrens is dat je niet in staat bent een tweede stel kleren te kopen. De reactie van een Nederlands meisje dat op bezoek was bij een gezin in de Filippijnen is veelzeggend: “Op de waslijn hangt voor het hele gezin net zoveel als ik thuis voor mezelf in de kast heb hangen”. Dat zette haar wel aan het denken.

Als je kleding hebt om te dragen, voedsel hebt in de koelkast, een dak boven je hoofd om te slapen, dan weet je zeker dat je beter af bent dan 75% van de armen elders op de wereld. Aan het ene uiteinde van de wereld leven mensen die maar één stel kleren hebben en aan het andere einde leven mensen die het kwalijk wordt genomen als ze voor een tweede keer in eenzelfde jurk of pak zouden verschijnen. Sterren en mensen op TV moeten telkens iets nieuws dragen.       

Veel kleding heeft een merknaam en het modehuis een reputatie. Maar niemand weet waar de pracht gemaakt is en door wie en voor hoe weinig. Kleding kost ons geld. We hebben er voor betaald en toch staat er een rekening open: kantoenplukkers, plukkers en naaisters in de confectieateliers krijgen geen loon naar werken. In feite betalen ze mee aan onze nieuwe spijkerbroeken, jasjes en jurken.

‘De naakten kleden’ in deze tijd is - met een kledingbank als de vincentshop biedt - een antwoord geven op schrijnende situaties ook en vooral van stille armoede die zich afspeelt achter de voordeuren van mensen die er op het eerste gezicht vaak niet arm uitzien. Het zijn de gezichten van ouderen die alleen van hun AOW moeten rondkomen. Gezichten van allerlei uitkeringsgerechtigden die een verschraling van de voorzieningen moeten meemaken. Die gezichten hebben allerlei etnische kleuren en afkomsten. Het zijn gezichten van werkende mensen, die ondanks hun ploeteren in verschillende baantjes, op of onder de armoedegrens leven. Gezichten van vluchtelingen, illegalen, arbeidsmigranten

En in veel huishoudens die worstelen met armoede groeien kinderen op. Hun gezichten laten de zorgen van armoede niet zien, maar ze maken wel die levenservaring mee. Omwille van die armoede geldt het adagium ‘de naakten kleden’. 25 jaar geleden gold dit als uitgangspunt om een zichtbare plaats  te zijn van daadwerkelijke hulp: Mensen van kleding voorzien, gebruikte kleding verkopen om met de opbrengst noodzakelijke projecten te steunen. Nu na 25 jaar mag dat gezien worden: wat er is gebeurd en wat er nog gedaan kan worden.

Denis Hendrickx o.praem

Voorzitter Stichting Peerke Donders Paviljoen

Beste allemaal, beste Denis, Een geweldig moment om hier te mogen staan in dit prachtige Paviljoen. Een aanwinst voor onze stad. Wij zijn vanuit de Vincentiusvereniging Tilburg erg blij met de tentoonstelling De Naakten Kleden. Een tentoonstelling die opgezet is vanwege het 25-jarig bestaan van onze Vincenshop. En dat is een eer. Ik zie het daarnaast als een geweldig gebaar naar al mijn vrijwilligers en leden dat deze tentoonstelling is opgezet. Zij hebben het verdiend, zij verzetten het vele goede werk en deze middag is voor mij dan ook een eerbetoon naar mijn mensen. Daarvoor wil ik Stichting Peerke Donders Paviljoen en het Stadsmuseum enorm voor bedanken.  Tilburg heeft in 1848 zijn eerste Vincentius Conferentie gekregen. Op 23 januari van dat jaar werd de Conferentie ’t Heike opgericht en twee daarna ‘t Goirke. Iedere parochie richtte vervolgens een eigen Conferentie op. Op een bepaald moment bestonden er 24 Conferenties. Een overkoepelend orgaan, De Bijzondere Raad is op 12 juli 1881 geïnstalleerd in de parochie van´t Heike. De Conferenties zamelden o.a. goederen in. De mannen van de Conferenties zorgden voor het geld, de vrouwen, georganiseerd in de Elisabeth Stichting waren voornamelijk met de goederen bezig. Dat is jarenlang zo doorgelopen.De Vincentiusvereniging Tilburg heeft niet stilgezeten en heeft steeds weten te reageren op diverse ontwikkelingen. Ik noem het Woonwagenwerk in 1950 opgericht waarbij de zorg voor woonwagenbewoners onder de aandacht kwam. In 1962 werd de SOS opgericht: de Stedelijke Onderhandse Hulpverlening. Parochies konden daar vragen om financiële ondersteuning en werd hulp geboden op het gebied van de sociale verzekering later overgenomen door de Algemene Bijstandswet.  Een algemene Hulpdienst werd opgericht in 1968, de opzet van het J.A.C., het Jongeren Advies Centrum in 1970 en natuurlijk de HIV vereniging Tilburg en Stichting Leergeld.  Weer kort even terug in de tijd. In 1952 werd een belangrijk besluit genomen door de Bijzondere Raad. De grote hoeveelheden goederen zouden voortaan centraal worden opgeslagen. Daarvoor werd het pand aan de Veemarktstraat betrokken. Nog steeds vinden daar belangrijke activiteiten van de Vincentiusvereniging plaats. Onder andere omdat het aantal parochies terugliep is 25 jaar geleden besloten de formule van het Centraal Magazijn te veranderen en goederen daar ter verkoop aan te bieden. De Vincentshop is ontstaan. U las daar vorige week over in het Brabants Dagblad. Dit weekend wordt het vijfde lustrum gevierd en deze tentoonstelling past daar meer dan uitstekend bij. De Vincentiusvereniging kent momenteel 48 leden. Daarnaast zijn er diverse vrijwilligers werkzaam waardoor er in totaal ruim 60 mensen zich voor onze club inzetten. Ruim dertig daarvan zijn wekelijks bezig in de Shop. We hebben een caravan, ondergebracht in een aparte stichting waar gezinnen kunnen genieten van een weekje vakantie. Een commissie van toewijzing beoordeelt en toets de vragen om vaak geldelijke hulp. Ze werkt daarbij samen met de parochies, maatschappelijk werk en de gemeente.  Zij helpen jaarlijks vele arme gezinnen.Naast deze directe hulp ondersteunen wij diverse projecten in Tilburg of in het verre buitenland. Vaak zijn dit dan projecten die door Tilburgers zijn aangedragen of worden uitgevoerd. Zo ondersteunen wij in Tilburg onder andere de Stichting Broodnodig, Leergeld, Van Harte Resto en de Voedselbank. We hebben een goede basis om ons werk nog lang door te kunnen zetten en daar zijn we trots op. We hebben steun van diverse organisaties en werken prima samen met de gemeente Tilburg.  Graag breng ik een woord van dank uit aan iedereen die mee heeft geholpen deze tentoonstelling tot een succes te maken. Specifiek wil ik daarbij noemen:
Ronald Peters,Jeroen Ketelaars en Petra Robben.
Zij hebben, onder leiding van Ronald vanuit het Regionaal Archief de organisatie over de tentoonstelling. Verder natuurlijk bedank ik alle vrijwilligers van de Vinctiusvereniging met in het bijzonder Miek Korsmit voor het aanleveren van vele foto’s en Floortje Westerburgen voor de teksten.